Hanuka pokloni Jevrejskom istorijskom muzeju


Priča o prazniku Hanuka – koji se proslavlja u znak pobede nad helenističkim zavojevačima predvođenim Antiohom IV Epifanom i ponovnog osvećenja jerusalimskog hrama – nigde se ne pominje u Tori, već u Prvoj i Drugoj knjizi Makabejaca. Zbog toga se Hanuka u pogledu religioznosti ne može porediti sa praznicima poput Jom Kipura, Pesaha i Roš Ašana. Istorijski gledano Jevreji nisu pridavali veliku pažnju ovom prazniku. Međutim, ako upitate kako se danas proslavlja Hanuka, gotovo svaki Jevrejin će vam odmah listom odgovoriti da je obavezno paljenje svećica na hanukiji (osmokrakoj menori) svih osam dana praznika, pevanje pesme Maoz cur ješuati, konzumiranje hrane pržene na ulju (latkes i sufganijot/burmuelos), igranje sa čigrom (sevivon/dreidel) i davanje poklona deci. Sve navedeno, sem poslednjeg, može se dovesti u vezu sa praznikom.
Ali, praksa darivanja za Hanuku nije sasvim nepoznata u jevrejskoj tradiciji. U Poljskoj u 17. veku nastao je običaj davanja novca (Hanuka gelt) siromašnima, ne kao milostinja, već kao čin milosrđa (cedaka), kako bi oni, ukoliko nisu u mogućnosti, kupili sveće za praznik i dostojno ga proslavili. Drugih pokolona nije bilo. Nešto kasnije i deca su za praznik počela da dobijaju sitni metalni novac, koji je pre svega bio simbol prvih iskovanih novčića u novoj, slobodnoj državi Hašmonejaca, a tek onda sredstvo kupovine. Tek početkom 20. veka američki Jevreji počeli su da poklanjaju Hanuka paketiće svojoj deci poput onih koje su hrišćanska deca dobijala za Božić. Time je ubrzano počela preterana komercijalizacija Hanuke, ne samo na američkom kontinentu već i u Evropi, pa i samom Izraelu.
Jevrejski istorijski muzej je na šesti dan Hanuke dobio dva, za umetničku zbirku, izuzetna poklona. Darodavci, naša slikarka Mirjana Lehner Dragić i nekadašnji predsednik Jevrejske opštine Beograd dr Raka Levi, učinili su nam veliku radost.
Od Mire, kako je svi u zajednici zovemo, dobili smo rad pod nazivom “Sećanje na Toni Azriel“.

Slika, rađena kombinovanom tehnikom (akvarel i akrilik) i nastala 1987. u okviru ciklusa “Čipke moje tetka Erne”, predstavlja portret prve predsednice beogradskog Jevrejskog ženskog društva, osnovanog na sefardskoj Jaliji 1874. Tema emancipacije i važnosti jevrejske žene s kraja 19. i u prvoj polovini 20. veka u patrijarhalnoj sredini kakav je Beograd tada još uvek bio, nije retka u likovnom opusu Mirjane Lehner Dragić. Podsećamo da je naš Muzej 2014, povodom proslave 140 godina postojanja Ženske sekcije Jevrejske opštine Beograd, takođe od Mire dobio rad „Sećanje“. Taj poklon nije vredan samo kao umetničko delo, već i istorijsko svedočanstvo o postojanju izuzetnih žena u predratnoj beogradskoj jevrejskoj zajednici poput Neti Munk, Pauline Lebl Albala i Jelene Demajo.
Drugi poklon koji smo dobili je skulptura poznatog vajara Nandora Glida. Ovo umetničko delo iz 1955. predstavlja figuralnu kompoziciju Dijane, rimske boginje lova, u pratnji dva psa, i nalazilo se u vlasništvu porodice Ruben i Levi, koja je od novembra 1944. živela u zgradi beogradske sinagoge.

U istom prostoru je dugi niz godina Glid imao svoj umetnički atelje. Tu su nastala mnoga umetnikova važna dela, između ostalog i spomen-obeležje stradalima u logoru Dahau. Nandor Glid je svetsku slavu stekao pre svega kao autor antifašističkih spomenika, ali nikako manje važno mesto u istoriji umetnosti ne predstavlja njegova portretna plastika i ljudska figura. U raznim formatima vajao je portrete i biste svojih prijatelja iz jevrejske zajednice – Malu Radu (prim. aut. Radmilu Petrović), dr Alberta Vajsa, dr. Marka Alkalaja, dr Zorana Levetala, dr Hinka Lederera, dr Solomona Adanju, Obitelj Perera. Podsećanja radi profesor Glid je sve do smrti 1997. predano učestvovao u radu Jevrejskog istorjskog muzeja kao jedan od članova Muzejske komisije.
Poklone su u ime Muzeja primile Radmila Petrović, predsednica Muzejske komisije, Vojislava Radovanović, upravnica Jevrejskog istorijskog muzeja, i Barbara Panić, kustos. Ovim putem se još jednom zahvaljujemo Miri Lehner Dragić i Raki Levi što su našem Muzeju poverili na čuvanje ova vredna umetnička dela.